Inleiding

Over armoede is erg veel informatie te vinden op het internet. Dat maakt het er niet altijd makkelijker op. Er zijn zoveel visies, definities, beleidsplannen, ambities, initiatieven en doelstellingen. Teveel om uit te kiezen en ook teveel om nog eens zelf een eigen visie te ontwikkelen. Na wat zoeken vond ik op de website van het College voor de rechten van de mens (College) een mooie aansluiting met onze doelstellingen. Het College werd in 2012 gevormd. De Commissie gelijke behandeling is toen hierin opgegaan. Deze notities bevat enkele ideeën over de inhoud van de toekomstige beleidsvisie en de manier waarop deze tot stand zou kunnen komen. Daarbij wordt ingegaan op:

Het Proces

Naast de inhoud van onze toekomstige visie moeten we ook nadenken over deze tot stand moet komen. We kunnen de visie opschrijven en vaststellen. Maar we kunnen ook zorgen voor een participatieve benadering, waarbij we de belangrijkste partners mee laten denken. Zo doende is het mogelijk om meer draagvlak te verwerven.

Om een samenhangende visie op te stellen voor Splinter kunnen we gebruik maken van de “ 10 handige tips voor het schrijven van een echt goede beleidsvisie”.

Kernmerken

De belangrijkste kenmerken hiervan zijn:

  • Maak van tevoren duidelijk hoe het proces zal verlopen.
  • Schrijf een visie, die is ingebed in een bovenliggend beleid of plan.
  • De losse onderdelen van de visie  moeten een logische samenhang vertonen.
  • Bij het benoemen van trends of ontwikkelingen moet er concreet op worden ingespeeld.
  • Betrek zoveel mogelijk stakeholders. Stel vragen! Organiseer een bijeenkomst.
  • Beperk het aantal pagina’s
  • Samenvatting is belangrijk. Focus op de plannen voor de toekomst en verwoord dat positief, zodat iedereen zin krijgt om mee te doen. Vat ook samen in beelden.
  • Meeschrijven van externe partijen
  • Vooraf bepalen van de doelgroep
  • Ook concrete uitwerkingen (voorbeelden) noemen in de visie.
  • Het belang van de communicatie rond het visieplan niet veronachtzamen. De essentie (doelstellingen) goed uitwerken c.q. beschrijven.
  • Uitvoering en monitoring programma aanpak armoede

Methode

  • Zorg dat de belangenorganisaties en de mensen in armoede zelf ook zijn betrokken bij de uitvoering van het beleid en het monitoren daarvan. Besteed daarbij in het bijzonder aandacht aan de betrokkenheid van laaggeletterden. Zorg ervoor dat zij de voor hen relevante informatie ontvangen in een vorm die voor hen toegankelijk is.
  • Zorg voor de verzameling van voldoende uitgesplitste data om evaluatie van beleid mogelijk te maken, in het bijzonder wat de gevolgen zijn voor kwetsbare groepen.

Planning / Kosten

Het visiedocument wordt eind 2019 gepresenteerd. Kosten zullen m.n. worden gemaakt bij het bevragen (bezoeken) van stakeholders.

Definities armoede:

Algemeen

In de beleidsvisie kunnen we beginnen met een definitie van armoede. Ook kunnen we wat algemene gegevens opnemen over de situatie in Nederland. Armoede is een relatief begrip. Armoede in Burkina Faso ziet er heel anders uit dan in Nederland. Relatief betekent: ten opzichte van anderen in dezelfde samenleving. Armoede heeft dus ook te maken met ongelijke inkomensverdeling. En die inkomensverdeling is de laatste jaren in de meeste landen in de wereld meer ongelijk geworden.

In Nederland wordt de armoede grens gelegd bij het criterium: niet-veel-maar-toereikend. Mensen die langdurig op de grens van het bijstandsniveau leven komen onder die grens. Dan hebben we het over $37 per dag.

In Nederland leven 1,4 miljoen mensen onder die armoedegrens. Dat is ruim 9% van het aantal inwoners. Daartoe behoren 87.000 ouderen. Dat is procentueel minder dan andere kwetsbare groepen zoals eenoudergezinnen en mensen met langdurige bijstand. Dat komt door de AOW, die een bodem aanbrengt in het inkomen van ouderen.

Internationaal geldt als dag norm $1,25. Wereldwijd bedraagt het aantal mensen dat onder de absolute armoedegrens valt 1,2 miljard. Dat is dus ruim 16%.     

Twee definities van armoede

  • Het SCP spreekt van armoede wanneer iemand langere tijd niet de middelen heeft om te kunnen beschikken over de goederen en voorzieningen die in zijn samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Het gaat om mensen die niet in staat zijn met hun inkomen een minimale levensstandaard te behalen. Het SCP hanteert een objectieve benadering: de hoogte van de armoedegrens hangt niet af van de manier waarop mensen hun situatie ervaren. Wat ‘minimaal noodzakelijk’ is, is vastgelegd in een door het Nibud opgestelde lijst. Om armoede vast te stellen zijn er twee referentiebudgetten. Het basisbehoeftenbudget omvat de minimale uitgaven van een zelfstandig huishouden aan basale zaken zoals voedsel, kleding en wonen, en de uitgaven aan enkele andere moeilijk te vermijden posten zoals verzekeringen. Het tweede referentiebudget, het niet-veel-maar-toereikend budget, houdt ook rekening met de minimale kosten van ontspanning en sociale participatie.
  • “Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen dat zich uitstrekt over meerdere gebieden van het individuele en collectieve bestaan. Het scheidt de armen van de algemeen aanvaarde leefpatronen van de samenleving.” Deze kloof kan enkel overbrugd worden wanneer de samenleving (zowel het beleid als het brede middenveld en andere actoren) beroep doet op de kracht die mensen in armoede en hun omgeving bezitten, de voorwaarden creëert zodat mensen in armoede deze kracht kunnen aanwenden en iedereen gelijke kansen geeft om aan alle aspecten van de samenleving deel te nemen.”

Inhoud van de visie

Onderstaand model heeft een landelijk karakter. E.e.a. moet regionaal worden vertaald op de volgende onderwerpen, die uit het onderzoek van het College 2017 kwamen. Op deze aanbevelingen bestaat een reactie van het Kabinet. Met daarop weer een weerwoord van het College. Deze teksten staan in de bijlage.

  1. Ontwikkel een beleidsvisie op de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting waarin mensenrechten centraal staan. Betrek daarbij belangenorganisaties van mensen die in armoede leven.
  • Ontwikkel op basis van deze beleidsvisie een regionaal programma voor de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Werk daarbij samen met gemeenten, belangenorganisaties en mensen in armoede. Besteed in het programma aandacht aan de verschillende mensenrechten en beginselen. Voor Splinter kunnen deze thema’s een samenhangend profiel vormen. In de jaarlijkse werkplannen kunnen hiermee relaties worden gelegd.

Uit de Statuten

We hebben al statuten waarin het doel waartoe Splinter is opgericht vrij nauwkeurig is opgenomen:

Ook staat vermeld wat er doorgaans in werkplannen van de Stichting moet worden teruggevonden.

De doelstellingen in de statuten worden door de visie uitgebreid met een verwijzing naar de bovenstaande aandachtsgebieden van het College voor de rechten van de mens.

Belevingsonderzoek naar armoede

Armoedebeleving, College voor de Rechten van de Mens (College), uitgevoerd door het onderzoeksbureau Gfk

Samenvatting:

In opdracht van het College voerde onderzoeksbureau GfK een belevingsonderzoek uit naar armoede. Hieruit blijkt dat van de mensen die zichzelf als arm beschouwen, 80% aangeeft dat dit hun gezondheid beïnvloedt. 91% ziet hun vrije keuze aangetast en 80% hun gevoel van waardigheid. Armoede lijkt ook de mogelijkheden tot participatie te beïnvloeden. Waar 64% van de algemene bevolking in Nederland zegt vaak activiteiten te ondernemen, is dit 37% onder personen met een laag inkomen. 35% van de mensen die armoede ervaren voelt zich hierdoor buitengesloten. 

https://mensenrechten.nl/nl/nieuws/mensenrechten-noodzakelijk-voor-een-effectieve-armoedeaanpak

Mensenrechten noodzakelijk voor een effectieve armoedeaanpak 17 mei 2017 

Voor een effectieve aanpak van armoede is het noodzakelijk om mensenrechten centraal te stellen. Dat concludeert het College voor de Rechten van de Mens op basis van de rapportage Mensenrechten in Nederland: armoede, sociale uitsluiting en mensenrechten. De rapportage laat zien dat armoede verschillende mensenrechten onder druk zet. En omgekeerd: als mensenrechten onvoldoende worden gegarandeerd, is er een risico in armoede te komen of te blijven. Denk aan het recht op gezondheid, onderwijs, arbeid en huisvesting. Bovendien laat een onderzoek naar armoedebeleving zien dat 80% van de mensen die armoede ervaart zich in hun waardigheid voelt aangetast. Het College vraagt de overheid dan ook om een brede beleidsvisie en nationaal programma te ontwikkelen voor het bestrijden van armoede en sociale uitsluiting.

Visie Splinter Zeeland (Voorbeeld)

Binnen kaders van eigen statuten, landelijke definities, normen, oplossingen. Toetsen van regionale gegevens met landelijk onderzoek (zwartboek).

Samenwerking met alle stakeholders is essentieel. Dat zijn alle instanties die zich bezig houden met armoede en uitsluiting in Zeeland. Dat zijn de deelnemers aan het Zeeuws Pact.

  • Het behartigen van mensen met een minimum inkomen in de provincie Zeeland
    • Het bestrijden van armoede en sociale uitsluiting

Splinter Zeeland legt daarbij de koppeling naar de uitgangspunten van het College voor de rechten van de mens en is werkzaam op de thema’s:

  • Behoorlijke levensstandaard
  • Onderdelen van het Zeeuws Pact
    • Aandacht voor de bureaucratie en toegang tot regelingen
      • Opzetten van een noodfonds door gemeenten in Zeeland
    • Gezondheid
      • In een werkplan kan dit worden vertaald in:
        • Aandacht vragen voor premie ziektekosten.
        • Propageren van het balansmodel (zoals in de presentatie van het Kansfonds werd getoond): koppeling tussen zelfredzaamheid en participatie
    • Onderwijs
      • In een werkplan kan dit worden vertaald in:
        • Inzet van Kleinsma gelden
    • Arbeid
      • In een werkplan kan dit worden vertaald in:
        • Aandacht voor de regelingen rondom Dethon
    • Huisvesting
      • In een werkplan kan dit worden vertaald in thema’s die aangedragen kunnen worden door huurdersverenigingen en woningbouwverenigingen:
        • Aandacht voor de beschikbaarheid van voldoende huurwoningen, ook voor mensen met specifieke behoeften en benodigdheden.
        • Aandacht voor de financiële toegankelijkheid van huurwoningen.
        • Aandacht voor de oorzaken van dakloosheid
        • Aandacht voor noodsituaties, die toegang heeft tot opvang.
    • Cultuur – Sport
      • Deze onderdelen waren niet opgenomen in de thema’s van het College voor de rechten van de mens. Wij kunnen hiervoor in Zeeland ook thema’s bedenken.

Bijlagen:

Missie en ambitie van het College voor de rechten van de mens.

Het College voor de Rechten van de Mens belicht, beschermt en bevordert de mensenrechten in Nederland. Wij streven naar het verbeteren van de mensenrechtensituatie in Nederland en daarmee naar een samenleving: waar de naleving van de rechten van de mens is verzekerd voor iedereen die zich in Nederland of binnen de Nederlandse invloedssfeer bevindt; met een cultuur van respect voor mensenrechten; waaraan iedereen vrij en in waardigheid kan deelnemen, niet gehinderd door  vooroordelen en discriminatie en waarin ieder zich naar zijn potentieel kan ontwikkelen.

Om deze ambitie te bereiken kennen we de volgende strategische doelen: In beleid, wet- en regelgeving zijn de mensenrechten geborgd. Overheid en derden voorkomen of corrigeren schendingen van mensenrechten. Alle mensen in Nederland begrijpen hun rechten en die van anderen en kunnen hier gebruik van maken. Overheid, parlement, organisaties en individuen nemen actief eigen verantwoordelijkheid op het gebied van mensenrechten.

Achtergrond

Het College opende in 2012 zijn deuren en heeft de taken van de Commissie Gelijke Behandeling overgenomen. In 2014 werd het College door de Verenigde Naties (VN) geaccrediteerd met de zogeheten A-status. Dit betekent dat het College volwaardig kan deelnemen aan overleggen binnen de VN-Mensenrechtenraad en andere toezichthoudende organen van de VN. 

Dossier Armoede

In het Dossier Armoede op de website van het College voor de rechten van de mens is de hierna volgende tekst te vinden. Het is de verbinding tussen de doelstellingen in de Statuten van Splinter Zeeland en mensenrechten. Deze combinatie kan voor ons het kader van handelen in een op te stellen visiedocument vormen. https://www.mensenrechten.nl/nl/armoede

In 2014 hadden ongeveer 800.000 mensen niet genoeg geld voor basale uitgaven. Denk aan eten en drinken en het maandelijkse bedrag voor hun zorgverzekering. Ook kunnen mensen die in armoede leven, het gevoel hebben dat ze niet meer bij de samenleving horen. Een betere naleving en bescherming van mensenrechten kan eraan bijdragen dat mensen uit armoede komen.

Waardigheid en bestaanszekerheid

Als mensen lang een laag inkomen hebben kan het recht op een behoorlijke levensstandaard in het geding komen. De overheid moet dan zorgen voor inkomensondersteuning zodat mensen niet onder het bestaansminimum leven. 

Bescherming van de rechten van mensen in een kwetsbare situatie

De rechten van mensen in kwetsbare situaties vragen om extra bescherming. Van verschillende groepen is al langer bekend dat zij een risico lopen om in armoede te raken of te blijven. Dat zijn bijvoorbeeld eenoudergezinnen met minderjarige kinderen en niet-westerse migranten. Vrij nieuw is de groep ‘werkende armen’. Verder is extra aandacht nodig voor mensen met een beperking of chronische ziekte, ouderen, kinderen en mensen die dakloos zijn. 

Ongelijkheid en discriminatie 

Mensen kunnen te maken krijgen met discriminatie omdat ze arm zijn. Maar ongelijkheid en discriminatie kunnen ook armoede veroorzaken. Het is de taak van de overheid om te onderzoeken hoe zij dat kan oplossen. De gemeente moet bijvoorbeeld zorgen dat informatie ook toegankelijk is voor mensen die niet goed kunnen lezen. Of niet goed met een computer kunnen omgaan. Discriminatie kan ook toegang tot werk in de weg staan.

Autonomie en participatie

Mensen die arm zijn, moeten kunnen meepraten en meebeslissen over de problemen en oplossingen van armoede. Alleen dan komt er een echte oplossing voor armoede. Als de overheid beleid maakt en uitvoert, moet zij dat doen met respect voor de autonomie van mensen. Dus de overheid moet niet keuzes voor mensen maken. Mensen zelf beslissingen laten nemen, is niet hetzelfde als uitgaan van zelfredzaamheid. Het kan juist nodig zijn dat de overheid hulp biedt aan mensen die niet op eigen kracht uit armoede kunnen komen.

Rechtsbescherming

Als er een inbreuk is op mensenrechten, moet een burger de overheid daarop kunnen aanspreken. Daarvoor hebben ambtenaren, mensen die werken aan armoedebestrijding én burgers kennis over mensenrechten nodig.  

Arbeid

Werk is belangrijk om een inkomen te hebben. Maar niet iedereen met werk, heeft genoeg inkomen. Onder ‘werkende armen’ vinden we kleine middenstanders, boeren en mensen met een slecht betaalde deeltijdbaan. Het kunnen ook flexwerkers zijn die in loondienst of als zelfstandige (zzp’er) werken. Vooral mensen met een lage opleiding en een flexibel arbeidscontract hebben een grotere kans in armoede terecht te komen. Voor mensen die in armoede leven is het vaak moeilijk aan het werk te komen. Zij kennen minder mensen die hen daarbij kunnen helpen, en kunnen niet zelf bij- of omscholing betalen.

Gezondheid 

Leven in armoede beïnvloedt de gezondheid. Mensen met weinig geld eten vaker ongezond en wonen vaker in een ongezonde omgeving. Uit angst voor hoge kosten gaan zij niet altijd op tijd naar de dokter. Veel mensen die arm zijn, kunnen niet goed lezen. Daarom bereikt informatie over gezond leven hen niet altijd. Mensen met een slechte gezondheid komen moeilijker uit armoede, bijvoorbeeld omdat zij niet makkelijk aan een baan komen. 

Onderwijs 

Ongeveer 2,5 miljoen mensen in Nederland kunnen niet goed lezen en schrijven. Veel van hen leven al lang in armoede. Zij zijn minder vaak maatschappelijk en politiek betrokken. Voor mensen die problemen hebben met taal is het moeilijk om hun situatie te veranderen, omdat het bijvoorbeeld ingewikkeld is om ondersteuning aan te vragen. Onderwijs speelt een belangrijke rol om uit armoede te komen. 

Huisvesting en opvang

Er zijn te weinig sociale huurwoningen en woningen voor mensen die aanpassingen aan de woning nodig hebben. Dat geldt bijvoorbeeld voor ouderen en mensen met een beperking. Veel mensen kunnen de huur of de hypotheek niet meer betalen. Bijvoorbeeld door de economische crisis waardoor ze hun baan kwijt zijn geraakt. Steeds meer mensen raken hierdoor dakloos en hebben opvang nodig. Tegelijk kunnen veel mensen niet uit de opvang, omdat er te weinig woonruimte is die geschikt is voor mensen die zorg nodig hebben. Bijvoorbeeld vanwege psychische problemen, een verstandelijke beperking of een verslaving. 

Er wordt jaarlijks een onderzoek naar armoede gedaan m.b.t. de stand van zaken in Nederland.

Onderzoek 2017

https://mensenrechten.nl/nl/publicatie/38613

Reactie hierop van het Kabinet met de reactie hierop weer van het College

https://www.mensenrechten.nl/nl/nieuws/kabinetsreactie-armoederapport-mensenrechten-belangrijk-bij-aanpak

https://www.mensenrechten.nl/nl/nieuws/mensenrechten-noodzakelijk-voor-een-effectieve-armoedeaanpak

Onderzoek 2018

https://www.mensenrechten.nl/nl/nieuws/jaarlijkse-rapportage-2018-toegang-tot-het-recht

Aanbevelingen onderzoek 2018:

Er wordt de nadruk gelegd op het toegang tot het recht. Het College doet de volgende aanbevelingen om toegang tot het recht voor iedereen in Nederland mogelijk te maken:

  1. Neem als overheid – zowel op centraal als lokaal niveau – een proactieve rol in rechtsbescherming, door de burger actief te informeren over zijn rechten.
  2. Treed als overheid de-escalerend op bij een beginnend conflict met de burger en bied de burger daarbij alle relevante informatie om een gelijke(re) informatiepositie te creëren.
  3. Garandeer dat burgers toegang hebben tot informatie, advies en onafhankelijke  ondersteuning om hun rechten tegenover private partijen te kennen en te kunnen claimen.
  4. Bied alle burgers in gelijke mate goede rechtsbescherming in het geval van een juridisch geschil. Doe dit onder andere door oplossingsgerichte en onafhankelijke geschillenbeslechting te bieden en de weg naar de onafhankelijke rechter open te laten.
  5. Garandeer toegankelijke rechtsbijstand voor alle burgers. Doe dit onder andere door binnen het nieuwe stelsel voor gesubsidieerde rechtsbijstand minimale criteria aan rechtshulppakketten te hanteren, waaronder betaalbaarheid, gelijkheid en het faciliteren van een effectief rechtsmiddel.
  6. Identificeer, door middel van onafhankelijk onderzoek, welke (groepen) mensen risico lopen om in mindere mate rechtsbescherming te genieten door maatschappelijke ontwikkelingen, zoals digitalisering, versnipperde regelgeving en de grotere nadruk op zelfredzaamheid van de burger.
  7. Stel, in vervolg op aanbeveling 6, een actieplan op met concrete doelstellingen zodat (groepen) mensen, die het risico lopen op een mindere mate van rechtsbescherming, effectief rechtsbescherming kunnen genieten.